Vijf vragen en antwoorden over verward gedrag

Verward gedrag? De vijf meestgestelde vragen

Bij verward gedrag gaat het om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. Mensen met vaak verschillende aandoeningen of beperkingen, veelal in combinatie met verschillende levensproblemen (schulden, dakloosheid, werkloosheid, verlies van dierbaren, gebrek aan participatie, onverzekerd zijn, illegaliteit, etc.). Door verschillende omstandigheden kan de situatie ontstaan dat zij eenmalig of chronisch in problemen komen, grip op hun leven verliezen en daardoor overlast veroorzaken of zelfs in het strafrechtelijk circuit belanden. Bron: Schakelteam, 2017.

Vijf vragen en antwoorden over verward gedrag.

Wat is verward gedrag?

Verward gedrag kent vele verschijningsvormen, oorzaken en achtergronden. Spreken van ‘de’ groep personen met verward gedrag doet daarom geen recht aan de grote verscheidenheid van verward gedrag en de achtergronden daarvan. ‘De’ persoon met verward gedrag bestaat niet. Vaak is er sprake van meerdere en complexe problemen in verschillende leefgebieden tegelijk (RIVM 2019). Bij verward gedrag gaat het om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. De redenen dat dit gebeurt, kunnen heel divers zijn. Het kan zijn dat iemand kampt met verschillende aandoeningen of beperkingen, zoals psychische problemen, een licht verstandelijke beperking, dementie of verslaving. Maar ook mensen met levensproblemen die iemand boven het hoofd dreigen te groeien kunnen verward gedrag vertonen. Denk dan aan ernstige schulden, dakloos zijn of verlies van dierbaren. Vaak gaat het om een combinatie van levensproblemen en een aandoening of beperking.

Verward gedrag, is dat wel een goede term?

Er is veel discussie over het begrip verward gedrag: te stigmatiserend, waar begint het en waar houdt het op, om welke aantallen gaat het, wat is de juiste aanpak en wat is de rol van GGZ en andere partijen? Van belang is ook dat het verwarde gedrag meestal tijdelijk is. Mensen vertonen in een bepaalde periode verward gedrag, omdat hun leven op dat moment zeer moeizaam is. Dat maakt de term verwarde mensen niet klopt. ‘Verwardheid’ is geen eigenschap is van mensen, maar een oordeel over iemands gedragingen en gedachten op een gegeven moment. Een alternatieve term die de lading misschien beter dekt is bijvoorbeeld ‘mensen met een acute zorgnood’ of ‘mensen met een acute zorgvraag’. Mogelijk komt dit beter tegemoet als aanduiding van de schrijnende situaties waar politie, hulpverleners en andere dienstverleners mee te maken hebben. Feitelijk betreft het een groep die al langer onder diverse namen bestond. Immers, mensen in acute (zorg)nood zijn van alle tijden.

Wat zijn de feiten en cijfers?

In Nederland bieden verschillende bronnen informatie over mensen met verward gedrag. Bijvoorbeeld de politie, GGD -meldpunten, en regionaal ambulancevervoer. Uit onderzoeken blijkt dat er meer registraties zijn dan het aantal geregistreerde personen. Dit komt omdat over een relatief kleine groep steeds opnieuw meldingen binnenkomen, die vervolgens steeds als nieuwe melding geregistreerd worden. Het aantal personen met verward gedrag wordt dus overschat als alleen naar het aantal registraties wordt gekeken. De verschillende systemen kunnen bovendien maar moeilijk met elkaar vergeleken worden.

Wat zijn oplossingsrichtingen voor dit vraagstuk?

Om de maatschappelijke risicofactoren voor (escalatie van) psychosociale problematiek te verminderen, is meer aandacht nodig voor de financiële situatie van kwetsbare groepen, de beschikbaarheid van betaalbare woningen, de toegang tot arbeid, onderwijs en andere ‘participatievoorzieningen’ en voor stigmabestrijding. Daarnaast zien we ook dat  ‘handelingsverlegenheid in psychosociale crisissituaties’ een rol speelt. Dit is aan te pakken door afspraken rond overdrachtsmomenten beter vast te leggen, eerste opvanglocaties en passend vervoer beter te regelen, de ontwikkeling van ‘respijtvoorzieningen’ en de (door) ontwikkeling van voorzieningen voor intensieve crisisbegeleiding thuis.

Tot slot zien we fragmentatie in zorg. Het aanbod van verschillende partijen en aanbieders sluit niet altijd op elkaar aan:  ‘domeinoverstijgende’ ketensamenwerking is daarom belangrijk. Het gaat om het organiseren en vastleggen van de integrale eindverantwoordelijkheid voor samenhangende zorg voor specifieke doelgroepen op uitvoerend niveau. Maar ook het faciliteren van ambulantisering opdat mensen met een zo groot mogelijke zelfstandigheid zo gewoon mogelijk kunnen wonen in de wijk is belangrijk. Het gaat daarbij om het decentraliseren van zorgvoorzieningen naar natuurlijke samenwerkingsnetwerken en ‘community support’ in een geïntegreerde wijkinfrastructuur.

Wat vraagt dit van mij?

Het vraagstuk van verward gedrag is complex: er is geen simpele oplossing voor. Als je in je werk, als buurtbewoner of familielid met dit gedrag in aanraking komt, is het wel belangrijk te weten wat je kunt doen. Daarvoor is het belangrijk om inzicht te hebben in waar dit gedrag vandaan kan komen en hoe je hier het best op reageert. Hoe signaleer je? Hoe maak je een goede inschatting van de situatie? Hoe reageer je vervolgens? Wat kun je doen aan begeleiding? Waar houdt jouw expertise op en wanneer moet je doorverwijzen? Naar wie verwijs je door? Op deze portal willen we iedereen die dat nodig heeft handvatten geven om deze vragen te kunnen beantwoorden.